Cari hesap sözleşmesi nedir, hangi unsurları taşır?
Sözleşmede taraflar, karşılıklı mal teslimi ya da hizmetten doğan alacakları ayrı ayrı takip etmez. Her işlem hesaba bir kalem olarak yazılır; hesap devresi sonunda borç ve alacaklar birbirine karşı konur ve artan tutar belirlenir. Hukukçular buna bütünlük ilkesi der: hesap kesilmeden taraflardan hiçbiri kesin olarak alacaklı ya da borçlu sayılmaz.
Sözleşmenin ayakta durması için tarafların arasında gerçek bir ticari ilişki bulunması gerekir. Asıl borç ilişkisi olmadan kurulan cari hesap konusuz kalır; bu yüzden sözleşme çoğunlukla ilk alım satım ilişkisiyle birlikte kurulur. Ayrıca kanun gereği takas edilemeyen alacaklar ve belirli bir amaca harcanmak üzere teslim edilen para ya da mallardan doğan alacaklar cari hesaba alınamaz.
Küçük bir örnek verelim: bir lokanta sahibi her hafta aynı toptancıdan sebze ve et alıyor. İkisi yazılı bir sözleşmeyle her alımın hesaba işleneceğini, ödemelerin aynı hesaptan düşüleceğini ve ay sonunda hesabın kesileceğini kararlaştırırsa ortada cari hesap sözleşmesi vardır. Hafta içindeki tek tek fatura tutarları bağımsız alacak olmaktan çıkar; ay sonundaki net bakiye konuşulur.
Cari hesap sözleşmesi yazılı mı olmalı?
Evet. Kanun, bu sözleşmenin yazılı yapılmadıkça geçerli olmayacağını söyler. Yazılılık burada yalnızca ispat kolaylığı değil, geçerlilik şartıdır; yazılı sözleşme yoksa kanundaki cari hesaba özgü hükümler uygulanamaz. Esnaf için pratik sonuç şudur: tedarikçiyle sözlü kurulan düzen, hukuken çoğu zaman cari hesap sayılmaz. Bu durum alacağınızın bittiği anlamına gelmez; yalnızca ilişkiniz açık hesap olarak değerlendirilir ve belgelerle ispat edilir.
Yazılı sözleşmede en az şunlar bulunmalıdır:
- Tarafların unvanı, vergi numarası ve adresi
- Hangi mal ve hizmet alacaklarının hesaba gireceği
- Hesap devresinin uzunluğu ve hesap kesim tarihi
- Varsa kredi limiti, vade ve gecikme koşulları
- Sözleşmenin süresi, fesih şekli ve bildirim yöntemi
İnternette dolaşan hazır sözleşme şablonlarını olduğu gibi imzalamayın. Özellikle tek taraflı lehine yazılmış limit aşımı ya da kur maddeleri içeren eski metinler güncel ihtiyaca uymaz. Taslağı imzadan önce avukata ve mali müşavire gösterin; imzalı nüshayı her iki taraf da saklasın.
Açık hesap ile cari hesap farkı nedir?
Mahallede veya çarşıda "cari hesap" dediğimiz ilişkinin çoğu, aslında açık hesaptır. Açık hesapta taraflar arasında yazılı bir cari hesap sözleşmesi yoktur; ilişki fatura, irsaliye ve her iki tarafın defter kayıtlarına dayanır. Açık hesap kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; ispat için belgeler ve kayıtlar belirleyicidir.
Fark şöyle özetlenebilir: cari hesapta kalemler hesaba girdikçe bağımsız alacak olmaktan çıkar, tek bir bakiyenin parçasına dönüşür. Açık hesapta ise her fatura kendi vadesiyle ayrı bir alacak olarak durur. Hangisinde olduğunuzu bilmek, tahsilat ve zamanaşımı hesabında yol gösterir. Açık hesabın günlük işleyişi için veresiye defteri nasıl tutulur yazımıza bakabilirsiniz.
Hesap kesimi, bakiye itirazı ve zamanaşımı nasıl işler?
Hesap devresi sonunda taraflar bakiyeyi belirler. Kesilen bakiye yeni devreye ilk kalem olarak geçer; sözleşme sona ermişse ya da artan tutar haczedilmişse ödeme gündeme gelir. Bakiye cetvelini alan taraf itiraz hakkını kanundaki süre ve yöntemlerle kullanmalıdır. İtiraz için noter, taahhütlü mektup ya da güvenli elektronik imza gibi kanıtlanabilir yollar kullanılır; sözlü uyarı yetmez. Kesin süreyi ve yöntemi resmî mevzuat metninden teyit edin, çünkü bu kısım kaynaklara göre farklı aktarılıyor.
Zamanaşımı, sözleşmenin sona erdiği ve kesin bakiyenin ortaya çıktığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Süre alacağın niteliğine göre değişebildiği için kesin süreyi mali müşavirinizden ya da avukatınızdan öğrenin. Pratik kural basittir: bakiyeyi ve onay yazışmasını saklayın, alacağınızı zamanaşımına bırakmayın.
Cari hesap sözleşmesi nasıl sona erer?
Sözleşme, süresi dolunca, taraflardan birinin feshiyle ya da iflas gibi kanuni nedenlerle sona erer. Belirli süreli sözleşmede taraflardan birinin ölümü ya da kısıtlanması için ayrıca ön bildirim kuralı bulunur; sürenin kaç gün olduğunu kanun metninden doğrulayın. Sona erme anında hesap kesilir, kesin bakiye belirlenir ve artan tutar ödenir.
Sözleşmeyi sonlandırmadan önce sırayla şu adımları uygulayın:
- Güncel cari hesap ekstresini çıkarın.
- Fesih bildirimini yazılı ve kanıtlanabilir biçimde gönderin.
- Bekleyen irsaliye, iade ve iskonto kalemlerini hesaba işleyin.
- Kesin bakiyeyi karşı tarafa onaylatın.
- Kesin bakiyenin ödeme ya da tahsil planını yazıya dökün.
Bu adımlardan biri atlanırsa sonradan hangi kalemin hesaba girip girmediği tartışma konusu olur. Ekstreyi doğru okumak için cari hesap ekstresi nasıl okunur yazısı işinize yarar.
Tedarikçiyle mutabakat ve kayıt düzeni nasıl kurulur?
Sözleşmeniz ne olursa olsun, her dönem sonunda karşılıklı bakiye karşılaştırması yapın. Kendi defterinizdeki borç bakiyesini tedarikçinin alacak bakiyesiyle kıyaslayın. Fark çıkarsa fatura, irsaliye ve ödeme belgeleriyle nedenini bulun, düzeltme kaydı atın ve yeniden onay alın. Adım adım yöntem için cari hesap mutabakatı nasıl yapılır rehberimiz var.
Farkların en sık nedenleri şunlardır: tedarikçinin kestiği ama sizin deftere işlemediğiniz fatura, yolda olan ödeme, iade edilmiş ama karşı tarafça düşülmemiş mal, uygulanmamış iskonto ve yanlış girilmiş tutar. Mutabakat formuna bu kalemleri tek tek yazın; "yaklaşık fark" yazmak sorunu çözmez, sonraki döneme taşır.
Kayıt tarafında Vergi Usul Kanunu defterlerin Türkçe tutulmasını, kayıtların muhasebe kaidelerine uygun düzeltilmesini ve işlemlerin zamanında deftere işlenmesini ister. İş bölümü netleşmelidir: mali müşavir size ilettiğiniz belgeleri deftere işler ve beyannameleri hazırlar; tedarikçiyle bakiyenin tutup tutmadığını takip etmek ise sizin sorumluluğunuzdadır. Müşavire eksiksiz belge ve onaylı mutabakatı zamanında teslim edin.
Cari hesap takibini programla düzene sokmak mümkün mü?
Tedarikçi sayınız arttıkça Excel ve defter dağılır: farklı dosyalar, unutulan vadeler, tutmayan bakiyeler. Bir cari takip programında her tedarikçinin hareketi tek hesapta toplanır; alış, ödeme, iade ve çek-senet kalemleri aynı ekstrede görünür. Cari takip programı ile istediğiniz tarih aralığında ekstreyi çıkarır, mutabakata göndereceğiniz bakiyeyi hazır bulursunuz. Gelen faturaları XML olarak içe alıp kalem kalem işleyebilir, ödeme planınızı borç alacak takibi ekranından izleyebilirsiniz. Program yazılı sözleşmenin yerini tutmaz ve hukuki danışmanlık vermez; fatura kesmez, yalnızca kayıt düzeninizi güçlendirir.
Tedarikçi hesaplarınızı 14 gün ücretsiz deneyerek düzene sokun
İlk adım basit: bugün en çok iş yaptığınız üç tedarikçinin ekstresini çıkarın, kendi kayıtlarınızla karşılaştırın ve sözleşmenin yazılı olup olmadığını kontrol edin. Ekstreleri elle hazırlamak istemiyorsanız Esnaf Cari'yi 14 gün ücretsiz deneyebilirsiniz; kredi kartı gerekmez. Cari hesaplarınızı, ödemelerinizi ve çek-senetlerinizi aynı yerde görmek için fiyatlandırma sayfasındaki paketleri inceleyin. Hukuki sorularınız için mali müşaviriniz ve avukatınız yol göstericidir.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya vergi danışmanlığı yerine geçmez. Mevzuat, süreler ve tutarlar değişebilir; kararınızdan önce güncel resmî kaynaklara ve mali müşavirinize ya da avukatınıza başvurun.