Gecikme faizi nasıl hesaplanır: temel formül
Basit faiz yöntemiyle gecikme faizi şöyle bulunur: gecikme faizi = anapara × yıllık faiz oranı × gecikme gün sayısı ÷ 365. Faiz bileşik değil basit işletilir; yani biriken faize ayrıca faiz uygulanmaz. Gecikme faizi hesaplamasında yalnızca vadesi geçen tutar esas alınır.
Formülü anlamak için örnek bir yapı kurabilirsiniz: anapara ve gecikme gün sayısını belirleyin, ardından yıllık oranı yerine koyun. Oran için kesin bir rakam kullanmadan önce güncel değeri resmî kaynaktan doğrulayın; bu yazıda yalnızca formül mantığını gösteriyoruz.
Gün sayısını sayarken vade tarihinin ertesi gününden başlayın ve ödemenin yapıldığı günü dahil edin. Kısmi ödeme varsa hesabı ödeme tarihinde bölün: ödemeden önceki dönemi eski bakiyeyle, sonrasını yeni bakiyeyle hesaplayın.
Hangi faiz oranı uygulanır?
Oranı belirleyen sıra şöyledir. Önce taraflar arasında yazılı bir sözleşme, sipariş formu veya fatura üzerindeki not var mı bakın; orada gecikme faizi oranı yazıyorsa o oran esastır. Yoksa kanundaki oranlar devreye girer.
- Sözleşmede oran yazıyorsa o oran uygulanır; kanunun izin verdiği sınırlar geçerlidir.
- Sözleşmede oran yoksa ve iş ticari ise, 3095 sayılı Kanun m.2 uyarınca ticari işlerde Merkez Bankası avans faizi uygulanır.
- Ticari olmayan, tacir olmayanlar arası borçlarda yasal (kanuni) faiz oranı esas alınır; bu oran Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.
- Kredi kartı borçlarındaki azami gecikme faizi ayrı bir düzenlemedir ve esnaf cari hesabına uygulanmaz.
Bu konuda internette çelişkili oranlar dolaşıyor; hesap siteleri aynı dönem için farklı kanuni faiz oranları gösterebiliyor. Bu yüzden rakamı bir siteden kopyalamayın, resmî kaynaktan doğrulayın.
Ticari temerrüt faizi hesaplama ve avans faizi
Tacirler arasındaki işlerde faiz konusunda sözleşme yoksa ticari temerrüt faizi uygulanır. Dayanağı 3095 sayılı Kanun m.2'dir ve esas alınan oran Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı orandır. Bu oran zaman zaman değişir, bu yüzden gecikmenin yaşandığı dönemin oranına bakmanız gerekir.
Avans faizi için güncel değeri öğrenmek istiyorsanız Merkez Bankası'nın Resmî Gazete duyurularına ve tcmb.gov.tr sayfasındaki faiz oranı tablolarına bakın. Gecikme birden fazla oran dönemine yayılıyorsa her dönemi kendi oranıyla ayrı hesaplayıp toplayın.
Ticari temerrüt faizi hesaplarken sırayla şunları yazın: anapara, vade tarihi, ödeme tarihi, dönem başına geçerli oran ve gün sayısı. Bu beş bilgiyi aynı tabloda tutmak hem hesabı hem de müşteriye gönderilecek dökümü kolaylaştırır.
Yasal faiz oranı ve kanuni faiz
Yasal faiz oranı için bu yazıda kesin bir değer vermiyoruz; oran Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve güncel değer mevzuat.gov.tr ile Resmî Gazete'den doğrulanmalıdır. Hesap sitelerinde farklı rakamlar görmeniz, sitelerin farklı dönemleri baz almasından kaynaklanabilir.
Kanuni faiz ile ticari temerrüt faizi karıştırılır. Kısaca ayrım şöyledir:
- Kanuni faiz: sözleşmede faiz yoksa, ticari olmayan borçlarda uygulanan genel orandır.
- Ticari temerrüt faizi: ticari işlerde, faiz oranı sözleşmeyle belirlenmemişse avans faizine göre işletilir.
- Sözleşmesel faiz: tarafların yazılı olarak kararlaştırdığı orandır, kanuni sınırlara tabidir.
Hangi kategoriye girdiğinizden emin değilseniz, işin ticari olup olmadığını belirleyen unsurları mali müşavirinizle netleştirin.
Vade farkı nasıl hesaplanır, gecikme faizinden farkı ne?
Vade farkı, ödemenin vade tarihinden sonraya bırakılması karşılığında bedele eklenen tutardır; genellikle satış anında kararlaştırılır. Gecikme faizi ise vade geçtikten sonra, temerrüt yüzünden doğan zarar için işletilir. İkisinin matematiği benzer ama hukuki mantığı farklıdır.
Vade farkı ve iskonto hesabını ayrıca anlattığımız Vade Farkı ve İskonto Nasıl Hesaplanır? yazısında bulabilirsiniz.
Pratik kural şudur: satış sırasında vade farkı yazmadıysanız, sonradan vadeyi uzatıp farkı eklemeye kalkmayın; gecikme olduğunda gecikme faizi yoluna gidin. İkisini aynı dönem için üst üste işletmek çifte hesap olur ve itiraz sebebi yaratır.
Veresiye gecikme faizi: sözleşmesiz ve faturasız borçta
Veresiye gecikme faizi konusunda esnafın en çok sorduğu şey, kayıtlı bir sözleşme olmadan faiz istenip istenmeyeceğidir. Burada belirleyici olan, borcun varlığının, tutarının ve vadesinin ispat edilebilmesidir. Defter kaydı, imzalı veresiye fişi, mutabakat mektubu ve yazılı ihtar bu ispatı güçlendirir.
Veresiyede faiz uygulayacaksanız bunu işin başında müşteriye söyleyin. Tezgâha asılan not veya fişe yazılan ibare, ileride tartışmayı azaltır. Müşteri bilmediği bir faizle karşılaşırsa itiraz eder ve tahsilat uzar.
Gerçekçi bir uygulama şöyle olabilir: vadesi geçen borç için önce hatırlatma yapın, sonra yazılı ihtar gönderin, ihtarda hesaplanan faizi gösterin. Ayrıntılı süreç için tahsilat takibi rehberimize bakabilirsiniz. Faiz tutarı kayıt altına alınmamışsa, sonradan ödeme yapılırken tartışma çıkma ihtimali artar.
Cari hesapta adım adım örnek hesap
Bir tedarikçi için şu senaryoyu düşünün: bir sevkiyat faturası kesilir, vade tarihi geçer, müşteri birkaç hafta sonra kısmi ödeme yapar. Gecikme gün sayısını vade tarihinin ertesi günü ile ödeme tarihi arasında sayarsınız. Oran sözleşmede yoksa avans faizi olarak resmî kaynaktan alınır; örnekte tutar yerine yalnızca hesap mantığını izleyin.
Hesap sonucunu cari hesapta ayrı bir satır olarak, açıklaması net biçimde yazarak ekleyin: örneğin 'Gecikme faizi, vade tarihi – ödeme tarihi, gün sayısı' gibi. Ayrı satır, müşterinin anaparayı ve faizi birbirinden ayırmasını sağlar.
Aynı müşterinin kısmi ödemesi varsa tabloyu böyle tutun:
| Tarih | Olay | Kalan anapara | Gün |
|---|---|---|---|
| Vade günü | Vade geçti | Tam tutar | 0 |
| Kısmi ödeme günü | Kısmi ödeme alındı | Kalan tutar | Önceki dönem gün sayısı |
| Son ödeme günü | Kalan ödeme | 0 | Kalan dönem gün sayısı |
İlk dönem tam anapara üzerinden, sonraki dönem kalan anapara üzerinden hesaplanır. Bu bölme yapılmazsa müşteri tutarı abartılı bulur.
Gün sayısı, kayıt ve vergi tarafında dikkat edilecekler
Gün sayısında 360 mı 365 mi sorusu sık gelir. Hangisini seçerseniz seçin tutarlı olun: aynı yöntemi tüm müşterilerinizde uygulayın ve hesap dökümünüzde belirtin. Karışık yöntem kullanmak itiraz için kolay bir gerekçe oluşturur.
Gecikme faizinin KDV ve gelir veya kurumlar vergisi tarafında nasıl kayda alınacağı işletmenizin durumuna göre değişir. Bu konuda kesin bir sonuç vermiyoruz; faiz geliri düzenlerken veya ödemesini yaparken mali müşavirinize danışın. Belge düzenini baştan netleştirmek sonradan düzeltme masrafını azaltır.
- Faiz hesabını tarih, anapara, oran ve gün sayısıyla birlikte saklayın.
- Müşteriye gönderdiğiniz hesap dökümünün bir kopyasını dosyalayın.
- Ödeme alındığında faiz ile anaparayı ayrı ayrı gösterin.
- Mutabakat dönemlerinde faiz satırını da karşı tarafa onaylatın; ayrıntı için cari hesap mutabakatı yazımıza göz atın.
Hesabı elle değil, cari kayıtla yürütmek ne kazandırır?
Defter veya Excel'de faiz hesabı yapan esnaf genellikle şu hatalara düşer: vade tarihini yanlış almak, kısmi ödemeyi hesaba katmamak, oran değişimini atlamak ve müşteriye aynı dökümü iki kez farklı rakamla vermek. Her biri hem zaman kaybı hem de tahsilatta zayıf bir konum demektir.
Vadesi geçen alacakları tek ekranda görmek için borç alacak takip programımızı kullanabilirsiniz. Cari hesaplarda her müşterinin vade ve ödeme hareketleri tarih sırasıyla kayıtlıdır; faiz hesabına girdi olacak anapara, vade ve ödeme tarihleri hazır durur. Uygulama faiz oranını sizin yerinize belirlemez; oran seçimi ve vergisel işlem mali müşaviriniz ve sözleşmenizle netleşir.
Veresiye ağırlıklı çalışıyorsanız veresiye takip programı sayfamız bu akışı bakkal, market ve esnaf düzenine göre anlatıyor.
Vadesi geçen alacaklarınızı ilk adımda nasıl toparlarsınız?
İlk adım basit: vadesi geçen tüm alacaklarınızı bir listeye çıkarın, her biri için tarih ve bakiye bilgisini netleştirin. Sonra oranı resmî kaynaktan doğrulayın, formülü uygulayın ve müşteriye yazılı döküm gönderin.
Bu işi kayıtlı ve düzenli yürütmek istiyorsanız fiyatlandırma sayfamızda planları inceleyebilir, Esnaf Cari'yi 14 gün ücretsiz deneyebilirsiniz; kredi kartı gerekmez. Deneme süresinde mevcut cari hesaplarınızı ve vadesi geçen bakiyelerinizi kendi verilerinizle görmek, faiz hesabı için ihtiyacınız olan tarih ve tutar bilgilerinin elinizin altında olduğunu gösterir.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya vergi danışmanlığı yerine geçmez. Mevzuat, süreler ve tutarlar değişebilir; kararınızdan önce güncel resmî kaynaklara ve mali müşavirinize ya da avukatınıza başvurun.